Vụ cháy chợ Biên Hòa tối 5/8 cho thấy nguy cơ thiệt hại lớn về hàng hóa, tài sản đối với tiểu thương khi xảy ra hỏa hoạn. Trong hoàn cảnh đó, bảo hiểm cháy nổ được xem là một giải pháp giúp giảm gánh nặng tài chính khi rủi ro xảy ra.

Tuy nhiên, để bảo hiểm thực sự bảo vệ tài sản cho tiểu thương tại các chợ, trung tâm thương mại, các chuyên gia cho rằng cần tháo gỡ nhiều rào cản từ thủ tục, cách đánh giá rủi ro đến sản phẩm bảo hiểm.

Không chỉ người kinh doanh chủ động tham gia mà ban quản lý chợ và doanh nghiệp bảo hiểm cũng cần thay đổi cách tiếp cận, từ xây dựng sản phẩm phù hợp, đơn giản hóa thủ tục đến chuẩn hóa việc đánh giá rủi ro, tạo điều kiện để doanh nghiệp có thể tự tin cung cấp bảo hiểm.

Cần sự phối hợp giữa 3 bên

Phát biểu tại tọa đàm “Bảo hiểm cháy nổ - cứu sinh khi hỏa hoạn” do báo Dân trí tổ chức, luật sư Nguyễn Mậu Thương, Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV HTVN, cho rằng, cần chuyển từ cách làm “ai có nhu cầu thì tự đi mua” sang mô hình phối hợp giữa ban quản lý chợ, tiểu thương và doanh nghiệp bảo hiểm.

Theo luật sư Thương, ban quản lý chợ nên thống kê, phân nhóm giá trị hàng hóa, công khai rõ phạm vi bảo hiểm của chợ và phối hợp với doanh nghiệp bảo hiểm xây dựng các gói bảo hiểm phù hợp với từng quầy, sạp, mức phí hợp lý và thủ tục đơn giản.

Tiểu thương được quyền lựa chọn và ký hợp đồng, trong khi doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm tư vấn minh bạch về phạm vi bảo hiểm, các trường hợp loại trừ và mức bồi thường.

“Quan trọng nhất là phải biến bảo hiểm thành một dịch vụ dễ tiếp cận, minh bạch và có chi phí phù hợp, thay vì chỉ tuyên truyền rằng tiểu thương nên mua bảo hiểm”, luật sư Thương nói.

Chuyên gia Vũ Anh Hoàng, Giám đốc chi nhánh một doanh nghiệp bảo hiểm ở TPHCM, cũng cho rằng cần tập trung vào việc đơn giản hóa cách tham gia bảo hiểm và minh bạch từ khâu bán đến bồi thường.

Theo ông Hoàng, doanh nghiệp bảo hiểm có thể xây dựng sản phẩm phù hợp với đặc thù của tiểu thương, hướng dẫn cách kê khai và cập nhật giá trị hàng hóa theo từng thời kỳ. Điều này giúp hạn chế tình trạng số tiền được bảo hiểm thấp hơn nhiều so với giá trị tài sản thực tế.

Tiểu thương cần được giải thích rõ tài sản nào được bảo hiểm, rủi ro nào được bảo hiểm, các trường hợp loại trừ và hồ sơ cần chuẩn bị khi xảy ra sự cố.

“Bảo hiểm chỉ thực sự tạo được niềm tin khi người tham gia hiểu mình mua gì và biết rõ mình được bảo vệ như thế nào khi rủi ro xảy ra”, ông Hoàng nói.

3 giải pháp giảm rủi ro

Ở góc độ doanh nghiệp bảo hiểm, bà Nguyễn Phương Lan Anh, Phó trưởng Ban Chuyên môn nghiệp vụ tài sản kỹ thuật, Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, cho rằng, muốn doanh nghiệp tự tin hơn khi bảo hiểm cho chợ và hộ kinh doanh, điều quan trọng là biến một rủi ro khó đánh giá thành rủi ro có thể nhìn thấy, đo lường và quản lý được.

Theo bà Lan Anh, có thể tập trung vào 3 giải pháp.

Thứ nhất là chuẩn hóa việc khảo sát rủi ro. Thay vì mỗi doanh nghiệp bảo hiểm khảo sát theo một cách khác nhau, có thể xây dựng một bộ tiêu chí cơ bản dành riêng cho chợ, tập trung vào những yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ cháy lớn như hệ thống điện, loại và mật độ hàng hóa, khoảng cách giữa các gian hàng, khả năng ngăn cháy lan, lối thoát nạn, hệ thống báo cháy, chữa cháy và khả năng tiếp cận của lực lượng chữa cháy.

Kết quả khảo sát cần giúp phân loại tương đối rõ rủi ro nào có thể ký hợp đồng bảo hiểm ngay, rủi ro nào cần cải thiện và rủi ro nào cần khắc phục những vấn đề an toàn trọng yếu trước khi được tham gia bảo hiểm.

Thứ hai là ứng dụng công nghệ để việc khảo sát đơn giản, ít tốn kém hơn. Không phải hộ kinh doanh nào cũng cần một đoàn chuyên gia đến khảo sát trực tiếp. Với những rủi ro nhỏ, doanh nghiệp có thể sử dụng hình ảnh, video, biểu mẫu điện tử, định vị gian hàng và dữ liệu quản lý của chợ để thực hiện đánh giá ban đầu.

Về lâu dài, dữ liệu về phòng cháy, chữa cháy, lịch sử tổn thất và đặc điểm của từng khu vực có thể được số hóa để doanh nghiệp bảo hiểm đánh giá rủi ro nhanh và chính xác hơn.

Thứ ba, theo bà Lan Anh, mục tiêu của khảo sát không nên chỉ để doanh nghiệp bảo hiểm quyết định “nhận” hay “không nhận”. Kết quả khảo sát cần chỉ ra cho ban quản lý và tiểu thương biết những điểm nào cần cải thiện để giảm rủi ro và tăng khả năng tiếp cận bảo hiểm.

“Khi cơ quan PCCC, ban quản lý chợ, doanh nghiệp bảo hiểm và tiểu thương có thể cùng nhìn vào một hệ thống thông tin tương đối thống nhất, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ hiểu rủi ro hơn, bà con sẽ dễ tiếp cận bảo hiểm hơn, và quan trọng nhất là chính các chợ cũng sẽ an toàn hơn”, bà Lan Anh nói.

Gỡ vướng thủ tục mua bảo hiểm

Đại úy Quách Thanh Tài, Phó Đội trưởng Đội Công tác phòng cháy thuộc Phòng PC07, Công an TPHCM, cho rằng để tạo thuận lợi cho cơ sở, hộ kinh doanh và người dân thực hiện các quy định về phòng cháy, chữa cháy cũng như tham gia bảo hiểm cháy nổ, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết là tiếp tục rà soát, hướng dẫn thống nhất việc thực hiện các quy định về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc, bảo đảm vừa đúng pháp luật, vừa phù hợp thực tiễn.

Các doanh nghiệp bảo hiểm cần thực hiện đúng, thống nhất các trường hợp được quyền từ chối bán bảo hiểm, không đặt thêm điều kiện ngoài quy định làm phát sinh khó khăn cho người dân và cơ sở kinh doanh.

Đồng thời, cần nghiên cứu tháo gỡ những bất cập liên quan đến hồ sơ, biên bản kiểm tra PCCC tại thời điểm mua hoặc gia hạn bảo hiểm, nhất là đối với cơ sở mới hoạt động hoặc những cơ sở có chu kỳ kiểm tra định kỳ dài hơn thời hạn của biên bản kiểm tra mà doanh nghiệp bảo hiểm yêu cầu.

“Mục tiêu là không để xảy ra tình trạng cơ sở thuộc diện bắt buộc phải mua bảo hiểm, có nhu cầu và chủ động thực hiện nhưng trên thực tế lại không thể mua được bảo hiểm do vướng mắc về thủ tục, hồ sơ”, Đại úy Tài nói.

Theo đại diện PC07, Nghị định 105/2025/NĐ-CP đã quy định danh mục các cơ sở phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận cơ sở thuộc UBND cấp xã quản lý về PCCC nhưng không nằm trong danh mục bắt buộc phải mua bảo hiểm.

Do đó, cần tiếp tục rà soát, đánh giá dựa trên mức độ nguy hiểm cháy, nổ, quy mô hoạt động, tính chất hàng hóa và khả năng gây thiệt hại khi xảy ra sự cố để nghiên cứu bổ sung những loại hình thực sự có nguy cơ cao vào diện phải mua bảo hiểm, thay vì mở rộng đồng loạt.

Đối với những loại hình không thuộc diện bắt buộc như ki-ốt của tiểu thương, nhà ở, căn hộ chung cư..., cần làm rõ hơn cơ chế bảo hiểm đối với phần tài sản thuộc sở hữu riêng, qua đó tạo điều kiện để chủ tài sản có nhu cầu chủ động tham gia bảo hiểm cháy nổ tự nguyện.

THEO BÁO DÂN TRÍ